است و مهمتر از همه ، « خنّ » ( جمع آن اخنان ) به معنى درجات قطب نما و اجزاى آن است . 28 و كلمهء « الجاه » يعنى ستارهء قطبى 29 و « باشى » يعنى اوج ستاره ، و غيره . 30 مجموع اين كلمات نشان مىدهد كه عربان بتقريب همهء اصطلاحات دريانوردى را از ايرانيان گرفته‌اند . به دورانهاى كهن كه عربان به كشتيرانى در نزديك ساحل بس مىكردند ، 31 از اين گونه اصطلاحات بىخبر بودند ، ولى به مرور زمان اصطلاح بادنما [ گلباد ] را از ايرانيان گرفتند - كه ما فقط شكل معرب آن را مىشناسيم ( و ردة الرياح ) - همين طور راهنامه‌هاى مختلف را ، و بتدريج در كار دريانوردى اقيانوس هند ، رقيبان معتبر ايرانيان شدند . 32 طبعا دلايل ديگرى جز آنچه گفتيم سبب شده كه راهنامه‌هاى دريايى كه نسخه‌هاى آن فراوان بوده تا به روزگار ما به جا نماند . به هر حال براى نخستين بار در حدود قرن پانزدهم و شانزدهم / نهم و دهم ه . در اين زمينه به آثار دو مؤلّف معتبر برمىخوريم و به وسيلهء آنها با اين گونه نوشته‌هاى پردامنه آشنا مىشويم . دانشوران اروپا ، گاه و بىگاه ، نام اين دو مؤلّف را با استفاده از منابع تركى ياد مىكردند ، ولى آشنايى محافل علمى با آثارشان به همّت خاورشناس فرانسوى ، گابريل فران ، دانشمند برجسته ، بود كه در ثلث اوّل قرن بيستم فعاليّت علمى داشت و از خبرگان بزرگ در رشتهء جغرافياى تاريخى اقيانوس هند و جزاير پراكنده در ساحل آفريقاى شرقى تا سواحل چين به شمار است . فعاليّت علمى فران در اين زمينه بر دانشى فراوان و وسعت ديدى كم نظير تكيه داشت . وى در آغاز كار شاگرد رنه باسه بود و در رشتهء مطالعات عربى و آفريقايى از او مايه گرفت . آنگاه بتقريب همهء زندگانى خويش را در مستعمرات فرانسوى اقيانوس هند ، از ماداگاسكار تا هند و چين ، به خدمت سياسى گذرانيد . مطالعات وى در زبان مالگاشى و آثار باستانى ماداگاسكار اهميت فوق العاده دارد . همين مسير وى را به مجمع الجزاير مالايا علاقه‌مند كرد و زبان مالايا و نيز زبانهاى شرق دور را آموخت ، تاريخ تكامل علم نجوم را در آن نواحى مطالعه كرد ، و با همهء مسائل مربوط به اين دنياى خاصّ ، يعنى منطقهء اختلاط تمدّن عرب با تمدّن هند و مالايا ، آشنا شد . حاصل اين فعاليّت تأليف اساسى وى بود كه ضمن آن همهء مطالب عربى و فارسى و تركى مربوط به جغرافياى تاريخى هند و شرق دور را فراهم آورد . با اين عنوان و مشخّصات : قصّهء سفرنامه‌ها و متون جغرافياى عربى و فارسى و تركى متعلّق به شرق دور از قرن سيزدهم تا قرن هجدهم ، ترجمه و تأليف و تعليق گ . فران ، دو جلد ، پاريس 1913 - 1914 . و اين همان اثر بزرگى است كه بارها در اين كتاب بدان مراجعه كرده‌ايم . فران در ضمن فراهم آوردن مطالب كتاب خود آثار دو مؤلّف عرب ، احمد بن ماجد و سليمان مهرى ، را كه در زمينهء جغرافياى دريانوردى چيز نوشته‌اند به دست آورد . كشف مؤلّفات مذكور نتيجهء تصادف